محمد عبايي خراساني

آيت الله محمد عبايي خراساني در سال 1318 شمسي برابر با 1385 ق در مشهد مقدّس، متولد شد. مادرش علويّه رضوي است كه شجره‏نامه او تا حضرت رضا(ع) مشخّص است و تا چهار پنج پشت از اجدادشان، از علماي بزرگ خراسان بودند. پدرش آيةاللّه حاج ميرزا حسن رضوي از شاگردان ممتاز  آخوند خراساني  و از ائمّه جماعت مسجد گوهرشاد و پدربزرگش  آيةاللّه حاج ميرزا ابراهيم رضوي از بزرگان علماي خراسان و داراي حكومت شرعي، ثبت اسناد، دفتر ازدواج و طلاق، دفتر فصل خصومت شرعي و دادگاه شرعي رسمي بوده  و در جريان به توپ‏بستن حرم رضوي توسط روس ها و غائله مشروطيت، منزلش مركز رفت و آمد و تصميم‏گيري بوده است. پدرمحمد  نيز از علما و ائمّه جماعت مورد اعتقاد و اعتماد مشهد بود. وي در مسجد ملّا حيدر، جنب بازار خيابان خسروي نو اقامه جماعت مي‏كرد و سرانجام در 84 سالگي درگذشت و در صحن شيخ بهايي به خاك سپرده شد.محمد دروس ابتدايي را در دارالتّعليم ديانتي كه از مدرسه‏هاي ديني آن زمان بود،   فرا گرفت ونيز دايي اش سيّد علي آقا رضوي و  اديب نيشابوري در حوزه علميّه مشهد فرا گرفت. محمد ادامه سطوح را نزد  پدرش وحضرات آيات :  مير احمد مدرّس يزدي،  سيّد علي رضوي و  ميرزا هاشم قزويني استفاده كرد.وي طي سال هاي بعد دروس معارف، فلسفه  ،عرفان و كلام اسلامي را از محضر شيخ مجتبي قزويني  و ميرزا جواد تهراني فرا گرفت و دو سال از محضر درس فقه و اصول آيةاللّه سيد محمد هادي  ميلاني بهره‏مند شد.  ايشان مدتي نيز درقم از محضر آيات عظام: سيد حسين بروجردي ، اما م خميني ، سيد محمد محقق داماد، مرتضي  حايري،  ميرزا هاشم آملي(ره) استفاده كرد و دروس فلسفه را از نزد علامه  طباطبايي و سپس  آيةاللّه جوادي آملي آموخت. آيت الله عبايي  ادامه بحث معارف و به اصطلاح، مكتب تفكيك را از محضر آيةاللّه حاج ميرزا باقر ملكي استفاده برد ودر شمار شاگردان ممتاز حاج ميرزا مهدي اصفهاني قرار گرفت. افراد متعدّدي در شكل‏گيري شخصيّت اخلاقي، سياسي و اجتماعي ‏آيت الله عبايي  مؤثّر بوده‏اند. كه به حضرات آيات : آيت الله عبايي (پدر)، سيّد علي رضوي(دايي)،  حاج شيخ باقر ملكي‏،  امام خميني، علامه طباطبايي، شيخ مجتبي قزويني،  ميرزا جوادآقا تهراني، شهيد مطهّري(ره) از آن جمله اند. آيت الله عبايي در كنار تحصيل از فعاليت­هاي فرهنگي غافل نبود و آثاري از خود به ياد گذاشته است. وي ضمن تأليف به تدريس علوم ديني در حوزه و دانشگاه نيز اشتغال داشت. وي در حوزه قم و مشهد، كتاب‏هاي اصول فقه ، شرح لمعه و مكاسب و كفايه تدريس مي كرد. از سال 1370شمسي به تدريس  خارج فقه و اصول اشتغال يافت.مدتي نيز در دانشگاه شهيد بهشتي  از درس‏هاي تاريخ اسلام و مباني انديشه اسلامي را تدريس كرده است.آيت الله عبايي در زمان مسئوليت  دفتر تبليغات اسلامي قم ، در همان مركز و سپس در مركز تحقيقاتي - آموزشي ثامن‏الائمّه(ع) - كه مؤسّس آن بود -  به تحقيق مشغول بود.وي از همان ابتداي دوران طلبگي با رژيم طاغوتي مخالف بود و انزجار خود را به صورت‏هاي گوناگون، چون حضور در بيت حضرات آيات سيد محمد  ميلاني وطباطبايي قمي و كانون نشر حقايق اسلامي، ابراز مي‏كرد.برنامه‏هاي مبارزاتي آيت الله عبايي در دوران طاغوت در ابعاد مختلفي از جمله:  نشر اعلاميّه‏هاي حضرت امام، سخنرني ومنبر در  شهرهاي  تهران، قم، تبريز، بندرعبّاس، آبادان، خرّم‏شهر، ايلام، كاشان، بيرجند، كازرون، بم، بوشهر، بندر دير، بندر لنگه، بندر كنگان، ساوه‏ و ايران صورت مي پذيرفت.وي گاهي با حضور در جلسات طلّاب - كه به مناسبت‏هاي مختلف، اعياد و مراسم سوگواري و غيره تشكيل مي‏شد، به سخن‏راني مي‏پرداخت و بامايه‏هايي از كلام هدايت بخش حضرت امام و با شواهدي از قرآن كريم و نهج البلاغه به هدايت جوانان اقدام مي‏كرد. اين در حالي بود كه بيش‏تر منبرهاي آن زمان، با تهديد از سوي رژيم همراه بود. وي در طول مبارزات يكبار در قم بازداشت  سپس به تهران منتقل شد. بار دوم نيز در تهران، بازداشت شد  و پس از تحمّل تقريباً يك ماه زندان به سه سال تبعيد شد  در بندر ديلم نايين محكوم گرديد.آيت الله عبايي در دوران تبعيد و غير آن، سالياني ممنوع المنبر بود. با اين حال، با نام مستعار به سخنراني و تبليغ مي‏پرداخت و هنگام قيام سراسري مردم مسلمان ايران به رهبري امام خميني(ره) كه به پيروزي انقلاب اسلامي انجاميد،  در شهرهاي تبريز، تهران و زنجان فعّاليّت مي‏كرد.ايشان در بسياري از كلانتري‏ها، مؤسّسه‏هاي پزشكان، داروسازان، دانشكده‏هاي گوناگون، مؤسّسه‏هاي حمل و نقل و ديگر مراكزي كه تعدادشان زياد است، با سخنراني هاي افشاگرانه وي در مسير انقلاب و پيروزي قرار گرفتند.آيت الله عبايي در جريان مبارزات خود عليه رژيم ستم­شاهي، چند بار مورد سوء قصد عوامل رژيم قرار گرفت كه اين ترورها ناموفق بود ولي دوبار زخمي شد، يك بار از ناحيه سينه و گردن زخمي گرديد.وي در دوران جنگ‏ تحميلي نيز با حضور در جبهه‏ها و سخن‏راني براي رزمندگان در حسينيّه اعظم اهواز در دهه عاشورا و در قرارگاه‏ها و در ديگر ايّام، اداي دين ‏كرد. وي پس از پيروزي انقلاب، با حكم امام(ره) مسئوليت  رسيدگي به اوضاع شهرهاي  خوزستان را بر عهده گرفت واقدامات ارزنده اي انجام داد. وي همچنين به فرمان امام به شهرهاي بندر ديلم، سيستان و بلوچستان و ... سفر كرد و مشكلات معيشتي آنها را حل نمود. آيت الله عبايي در سيستان و بلوچستان به رسيدگي به امور زندانيان و دادگاه­ها پرداخت و حزب جمهوري اسلامي را در آنجا تشكيل داد. پس از آن از سوي حضرت امام(ره) به عنوان رئيس دفتر تبليغات اسلامي قم منصوب شدواين مسئوليت را  تا سال 1373 بر عهده داشت . آيت الله عبايي همزمان با اين مسئوليت و نيز تدريس در حوزه ، نماينده دوره اول مجلس خبرگان رهبري در استان خراسان بود ومدت ده سال نيز امامت جمعه مشهد را بر عهده گرفت و در سال 1373 درمحراب نماز جمعه ترور ومجروح شد. سر انجام پس عمري تلاش در 22مهرماه سال 1383 دار فاني راوداع كرد.   كه به مدّت پانزده سال در اين سمت باقي بود. قابل ذكر است كه وي از هييت مؤسّسان دفتر نيز بود.