• سيد محمدحسين طباطبايي

  • نام پدر :سيد محمد

    شهر محل سکونت :قم

    درجه علمی :اجتهاد

    مذهب : تشيع

    ملیت : ايراني

    تخصص :

  • تحصيلات حوزوي:
    * مقدمات :
    شيخ محمدعلي سرائي، 1290 ـ 1296هـ ش، 6سال، تبريز؛
    ميرزا علي نقي خطاط، تبريز، 1290 ـ 1296هـ ش، 6سال، تبريز.
    * سطح :
    دروس سطح ، 1297 ـ 1304هـ. ش، 8 سال، مدرسه طالبيه تبريز.
    * خارج فقه و اصول:
    ميرزا محمد حسين ناييني، اصول، 8 سال، نجف اشرف؛
    آقاسيد ابوالحسن اصفهاني، فقه، نجف اشرف؛
    شيخ محمدحسين غروي اصفهاني، اصول، 6 سال، نجف اشرف؛
    شيخ محمدحسين غروي اصفهاني، فقه، 4 سال، نجف اشرف؛
    ميرزا علي ايرواني، نجف اشرف؛
    علي اصغر ملكي، نجف اشرف.
    * فقه الحديث:
    سيد علي قاضي طباطبايي، نجف اشرف.
    * عرفان علمي و عملي:
    سيد علي قاضي طباطبايي، نجف اشرف؛
    سيدحسين بادكوبه اي، تمهيد القواعد (ابن تركه)، نجف اشرف.
    * اخلاق علمي و عملي:
    سيدحسين بادكوبه اي، اخلاق (ابن مسكويه)، نجف اشرف؛
    سيد علي قاضي طباطبايي، نجف اشرف.
    * فلسفه و كلام:
    سيدحسين بادكوبه اي، شرح اشارات ـ كشف المراد ـ مشاعر ـ منظومه، 1297 ـ 1304هـ. ش، تبريز؛
    سيدحسين بادكوبه اي، اسفار و اثولوجيا، 6 سال، نجف اشرف.
    * رجال و درايه :
    سيدمحمد حجت كوه كمره اي، نجف اشرف.
    * رياضي و نجوم:
    ارشاد الحساب، تبريز؛
    سيدابوالقاسم خوانساري، جبر استدلالي ـ هندسه مسطحه فضايي، نجف اشرف؛
    سيدابوالقاسم خوانساري، تحرير اقليدس، 2 سال، نجف اشرف.)
  • *امام خميني(ره): «علامه سيد محمد حسين طباطبايي، عمري را در راه اعتلاي كلمه طيبه اسلام گذراند و از بزرگ ترين مفاخر جهان اسلام و دنياي علم و دانش به شمار مي رفت و آثار و تأليفات ارزنده اين دانشمند كم نظير در تفسير فلسفه، فقه، اصول و ديگر علوم اسلامي در بزرگ ترين مجامع علمي، مورد استفاده دانشمندان قرار دارد».
    *استاد شهيد مطهري(ره): «به راستي اين مرد، مجسمه تقوا و معنويت است؛ در تهذيب نفس، مقامات عالي را طي كرده. كتاب تفسير الميزان ايشان يكي از بهترين تفاسيري است كه براي قرآن مجيد نوشته شده است و مي توانم ادعا كنم بهترين تفسيري است كه در ميان شيعه و سني از صدر اسلام تا به حال نوشته شده است و مردم 60 يا 100 سال ديگر مي فهمند كه (اين تفسير) چيست».
    *آيت الله خامنه اي: «علامه طباطبايي مجموعه اي از معارف و فرهنگ اسلام بود. اكنون جاي آن است كه ياد گرامي اين اسلام شناس بزرگ در خاطره نسل كنوني انقلاب ما پايگاه شايسته خود را باز يابد و چه بسا عالماني كه تأثير تأليفات آنان پس از مرگ آنان هم چون دوره حيات شان بلكه بيشتر، خط و راه و جهت حركت جامعه را به سوي كمال هموار ساخته است و بي ترديد علامه بزرگوار ما از اين دسته است».

    آثار مرتبط:
    1 ـ نجوم امت، ناصر باقري بيدهندي، ص 44 ـ 85؛
    2 ـ كتاب گزيده آثار استاد علامه طباطبايي، ص 13 ـ 17؛
    3 ـ طبيب عاشقان، يعقوب قاسم لو، 1379؛
    4 ـ مفاخر آذربايجان (جلد 2) دكتر عقيقي بخشايشي، 1375، صص 742 ـ 753 و صص 933 ـ 1015؛
    5 ـ مفاخر آذربايجان (جلد 1) دكتر عقيقي بخشايشي، 1375، صص 540 ـ 557؛
    6 ـ جرعه هاي جان بخش، غلامرضا گلي زواره، 1377؛
    7 ـ فيلسوف الهي، نشريه حزب جمهوري اسلامي؛
    8 ـ ميزبان معرفت، احمد لقماني؛
    9 ـ داستان هايي از زندگي علما، صص 22 ـ 26؛
    10 ـ مقاله آيت عظيم الهي، زهرا آشتيان، مجله مشكوة النور، بهمن 1377؛
    11 ـ زندگي زعيم عاليقدر آيت الله بروجردي، صص 382 ـ 389؛
    12 ـ علامه طباطبايي دانشمند فوق زمان و مكان، پيام انقلاب، شماره 226، ص 32 ـ 33؛
    13 ـ مروري بر زندگي علامه به مناسبت 24 آبانماه سالروز ارتحالش، پيام انقلاب، شماره 201، ص 9؛
    14 ـ مروري بر زندگي فيلسوف عاليقدر علامه طباطبايي، پيام انقلاب، شماره 175، ص 42 ـ 45؛
    15 ـ مهر دلدارها، محمد افشاري، تحقيق، كل جزوه؛
    16 ـ گلشن ابرار، ج 2، پژوهشكده باقرالعلوم، 1379، ص 102؛
    17 ـ ياد ايّام، ج 1؛
    18 ـ آرشيو معاونت سياسي صدا و سيما؛
    19 ـ روزنامه بعثت، شماره 104، سال 79؛
    20 ـ سيماي مهر در آئينه تصوير، مركز پژوهش هاي اسلامي صدا و سيما؛
    21 - رمز موفقيت علامه طباطبايي، حميد نگارش و علي باقر نصرآبادي.
  • )

    فعاليتها:
    1 ـ شركت در نشسست هاي بررسي نهضت اسلامي ايران، قم، دهه 1340 به بعد؛
    2 ـ امضاي اعلاميه نه امضايي عليه رژيم پهلوي ، قم ؛
    3 ـ طراحي ساختمان مسجد مدرسه حجتيه، قم؛
    4 ـ نصب دائره هنديه براي تعيين سمت قبله قم، مدرسه حجتيه، قم.)
  • * كتاب :
    1 ـ الميزان، تفسير، عربي، 20 جلد؛ (دايرة المعارفي است كه بحث هاي اعتقادي، تاريخي، فلسفي و اجتماعي را در بر دارد. روش آن نيز تفسير قرآن به قرآن است.اين كار، ثمره ي 20 سال تلاش شبانه روزي و آموخته هاي او از استادش مرحوم قاضي به شمار مي آيد).
    2 ـ اصول فلسفه و روش رئاليسم،فلسفه، فارسي، (بررسي فلسفه غرب به ويژه ماترياليسم ديالتيك، مجموعه ي دروس خصوصي استاد)
    3 ـ بداية الحكمه، فلسفه، عربي، (مجموعه تدريس فشرده استاد در زمينه فلسفه در قم).
    4 ـ نهاية الحكمه، فلسفه، عربي؛
    5 ـ مجموعه مذاكرات با پروفسور هانري كربن (پژوهش¬گر فرانسوي)، شيعه و مباحث اعتقادي، فارسي، 1ج؛
    6 ـ سنن النبي، سيره نبوي، عربي؛
    7 ـ لب اللباب، اخلاق، فارسي؛
    8 ـ ديوان شعر، شعر، فارسي؛
    9 ـ علي(ع) و فلسفه الهي، معارف، فارسي؛
    10 ـ شيعه در اسلام، اعتقادي، فارسي؛
    11 ـ سلسله انساب طباطبايي در آذربايجان، انساب، فارسي؛
    12 ـ رسالت تشيّع در دنياي امروز، اخلاقي ـ اجتماعي، فارسي؛
    13 ـ پرسش هاي اسلامي، اعتقادي، فارسي؛
    14 ـ شيعه، اعتقادي، فارسي؛
    15 ـ قرآن در اسلام، اعتقادي، فارسي؛
    16 ـ بررسي هاي اسلامي، اعتقادي، فارسي؛
    17 ـ وحي يا شعور مرموز،اعتقادي، فارسي؛
    18 ـ معنويات تشيع،اعتقادي،فارسي؛
    19 ـ اصول عقايد، اعتقادي، فارسي؛
    20 ـ رسم الخط نستعليق، خط، فارسي؛
    21 ـ پرسش و پاسخ، اعتقادي،فارسي؛
    22 ـ نظريه سياست و حكم در اسلام،معارف، فارسي؛
    23 ـ آموزش دين، اعتقادي، فارسي؛
    24 ـ خلاصه تعاليم اسلام، اعتقادي، فارسي؛
    25 ـ روابط اجتماعي در اسلام، فارسي، معارف.

    * مقاله و رساله :
    1 ـ قوه و فعل؛
    2 ـ اثبات خدا؛
    3 ـ صفات خدا؛
    4 ـ افعال خدا؛
    5 ـ وسائط ميان خدا و انسان؛
    6 ـ نبوت؛
    7 ـ ولايت؛
    8 ـ مشتقات؛
    9 ـ برهان؛
    10 ـ مغالطه؛
    11 ـ تركيب؛
    12 ـ تحليل؛
    13 ـ اعتباريات؛
    14 ـ حكومت اسلامي؛
    15 ـ محاكمات بين دو مكاتبات؛
    16 ـ علم غيب؛
    17 ـ توحيد؛
    18 ـ اثبات خدا؛
    19 ـ مبدأ و معاد؛
    20 ـ عشق؛
    21 ـ محمد(ص) در آيين اسلام؛
    22 ـ انساب آل عبدالوهاب ؛
    23 ـ علم نبي و امام به غيب؛
    24 ـ در نبوت و مقامات ؛
    25 ـ اعجاز؛
    26 ـ انسان قبل از دنيا؛
    27 ـ انسان در دنيا؛
    28 ـ انسان بعد از دنيا؛
    29 ـ حقايق و اعتبارات.

    * حاشيه، پاورقي، تعليقه و مقدمه:
    1 ـ حاشيه بر مكاسب، شيخ انصاري، فقه؛
    2 ـ حاشيه بر كفاية الاصول، آخوند خراساني، اصول فقه؛
    3 ـ حاشيه بر اسفار اربعه، ملاصدرا، فلسفه؛
    4 ـ تعليقه بر بعضي مجلدات بحارالانوار، علامه مجلسي، حديث؛
    5 ـ تعليقه بر اصول كافي، شيخ كليني، حديث؛
    6 ـ مقدمه بر المراقبات، آية الله ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي؛
    7 ـ مقدمه بر تفسير عياشي؛
    8 ـ مقدمه بر عشق رستگاري، زمرديان شيرازي؛
    9 ـ مقدمه بر وسائل الشيعه، شيخ حرّ عاملي؛
    10 ـ مقدمه بر داستان زنده ها، عبدالكريم اقدمي تبريزي.
    * نگاشته هاي علمي مرتبط با ايشان:
    1 ـ ترجمه تفسير الميزان، محمدباقر موسوي همداني؛
    2 ـ ترجمه نهاية الحكمه، حسين حقاني؛
    3 ـ ترجمه ي بداية الحكمة، علي شيرواني.
  • اساتيد

  • علامه سيد محمدحسين طباطبايي، فرزند سيدمحمد در سال 1281 هـ .ش برابر با واپسين روز از ماه ذيحجه سال 1321 هـ .ق در تبريز به دنيا آمد. سلسله نسب ايشان از سوي پدر به امام حسن مجتبي(ع) و از سوي مادر به امام حسين(ع) مي رسد. اجداد ايشان تا چهارده نسل همگي از علماي اعلام بوده اند. سيد محمدحسين، در پنج سالگي، مادر و در نه سالگي، پدر خويش را از دست داد.او به مدت 6 سال (1290 تا 1296 هـ. ش) پس از آموختن قرآن، آثاري مانند گلستان، بوستان، نصاب الصبيان، اخلاق منصوري، انوار سهيلي، تاريخ عجم، منشأت امير نظام و ارشاد الحساب را فرا گرفت. سيد محمد حسين افزون بر آموختن ادبيات، زير نظر ميرزا علي نقي خطاط به يادگيري فنون خوش نويسي پرداخت.وي در سال 1297 هـ. ش، وارد مدرسه علميه طالبيه تبريز شد و مجموع كتاب هاي مربوط به سطح را در مدت 8 سال به پايان برد. آن گاه در سال 1304 هـ ش زادگاهش را به قصد نجف اشرف و براي ادامه تحصيل ترك كرد و تا سال 1314 هـ ش نزد استادان بزرگ زمان خويش به كسب فقه، اصول، كلام، رجال، فلسفه، عرفان و رياضيات پرداخت و پس از 10 سال تلاش علمي و عملي، سرانجام به درجه اجتهاد رسيد.علامه طباطبايي به دليل تنگ دستي ناگزير شد در سال 1314 هـ ش به زادگاه خود (تبريز) برگردد. وي تا سال 1325 هـ ش در آن سامان ماندگار شد و رساله هاي بسياري نگاشت. با اين حال، اين مرحله از زندگي را دوره خسارت روحي خويش مي دانست; زيرا انديشه تأمين خرج زندگي سبب شد او از تدريس و پرداختن به امور علمي باز ماند.حضور نيروهاي شوروي در آذربايجان ايران، پس از پايان جنگ جهاني دوم، سبب گسترش ناامني و قتل و غارت در منطقه شده بود، از اين رو، وي ترك ديار گفت و رهسپار قم گرديد.علامه هنگام ورود به قم با بررسي برنامه حوزه، تفسير قرآن و مباحث عقلي را با كمبود رو به رو ديد. بنابراين،تدريس تفسير و فلسفه را آغاز كرد. هم چنين به دليل علاقه به امور اخلاقي و تزكيه نفس طلاب، از سال 1368 تا 1369 هـ .ق درس اخلاق نيز در حوزه علميه قم بر پا كرد.ابعاد علمي علامه به سرعت انديشمندان بسياري را از داخل و خارج كشور به سوي خويش كشاند. تا جايي كه دولت آمريكا توسط شاه ايران، به طور رسمي از او براي تدريس «فلسفه شرق» در دانشگاه هاي آمريكا دعوت كرد، اما علامه آن را نپذيرفت.اين انديشمند بزرگ و استادِ استادان عرفان و فلسفه زمان ما سرانجام، پس از 80 سال زندگي پرتلاش در 24 آبان 1360 هـ. ش، برابر با 18 محرم 1402 هـ. ق، به ملكوت اعلا پيوست. پيكر ايشان پس از تشييع از مسجد امام حسن (ع) و نماز گزاردن توسط حضرت آيت الله العظمي سيدمحمدرضا گلپايگاني، در مسجد بالاسر آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) به خاك سپرده شد.